Ο Αλέξανδρος Δουμάς, γεννημένος στις 24 Ιουλίου 1802 στο χωριό Βιγιέρ-Κοτρέ, ήταν διάσημος Γάλλος μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια, ιδίως μετά τον θάνατο του πατέρα του και στρατηγού του Ναπολέοντα, Θωμά-Αλέξανδρου, το 1806. Ο Θωμάς-Αλέξανδρος, που το πραγματικό του επίθετο ήταν Νταβύ ντε λα Παγιετρί, είχε γεννηθεί στη γαλλική αποικία του Αγίου Δομίνικου (σημερινή Αϊτή). Πατέρας του ήταν ένας Γάλλος ευγενής και μητέρα του μία σκλάβα με αφρο-καραϊβική καταγωγή. Όταν γύρισε στη Γαλλία, παντρεύτηκε την κόρη ενός πανδοχέα, την Μαρί-Λουίζ Λαμπουρέ, και έτσι, γεννήθηκε ο Αλέξανδρος.

Άγαλμα του Αλέξανδρου Δουμά
Άγαλμα του Αλέξανδρου Δουμά στον τόπο γέννησής του, το Βιγιέρ-Κοτρέ της Γαλλίας
Τα πρώτα συγγραφικά βήματα και η προσωπική του ζωή

Το 1822, ο Δουμάς μετέβη στο Παρίσι, όπου είχε και την πρώτη του επαφή με τους φιλολογικούς κύκλους. Εκεί, αρχικά εργάστηκε ως γραφέας του Δούκα της Ορλεάνης, του μετέπειτα βασιλιά Λουδοβίκου Φιλίππου. Τα χρήματα, όμως, που κέρδιζε δεν του εξασφάλιζαν τη ζωή των ονείρων του και γι’ αυτό, στράφηκε στο θέατρο. Γράφοντας, λοιπόν, θεατρικά έργα έγινε δημοφιλής στο κοινό λόγω του ρομαντικού του ύφους. Μάλιστα, το πιο γνωστό του έργο ήταν το δράμα Ο Ερρίκος Γ’ και η Αυλή του, που κυκλοφόρησε το 1829. Ωστόσο, παρά τα κέρδη που του απέφεραν τα έργα αυτά, είχε πάντα μεγάλα χρέη λόγω της πολυδάπανης ζωής του.

Στη συνέχεια, ο Δουμάς ασχολήθηκε με τη μυθιστοριογραφία. Ειδικότερα, συνεργάστηκε με τον Μακέ, που του παρείχε τα ιστορικά στοιχεία για τα έργα του. Τα συγκεκριμένα έργα μπορεί να περιλαμβάνουν ιστορικά γεγονότα αλλά δεν είναι ακριβώς ιστορικά. Αυτό οφείλεται στο ότι, αδιαφορώντας για την ακρίβεια των γεγονότων, τα χρησιμοποίησε ως πλαίσιο της πλοκής του. Έτσι, τα μυθιστορήματά του γνώρισαν μεγάλη επιτυχία αλλά η αδυναμία του να διαχειριστεί τα κέρδη τον οδήγησε να πεθάνει πάμφτωχος.

Πέρα από την οικονομική του ζωή, εξίσου πολυτάραχη ήταν και η προσωπική του ζωή. Το 1840, παντρεύτηκε την Ιντά Φεριέ αλλά συνέχισε να διατηρεί εξωσυζυγικές σχέσεις με άλλες γυναίκες. Από τις συγκεκριμένες σχέσεις, προέκυψαν τουλάχιστον τέσσερα παιδιά. Ένα από αυτά ήταν και ο Αλέξανδρος Δουμάς ο νεώτερος, τον οποίον απέκτησε με τη γειτόνισσά του Μαρί-Λωρ-Κατρίν Λαμπέ.

Στο σπίτι του τελευταίου εγκαταστάθηκε κατά τα ύστερα χρόνια της ζωής του λόγω ενός ατυχήματος, που σχεδόν τον παρέλυσε. Εκεί, στο Πουί της Γαλλίας, απεβίωσε στις 5 Δεκεμβρίου 1870. Το 2002, με αφορμή τα 200 χρόνια από τη γέννησή του, η σορός του μεταφέρθηκε στο Πάνθεον του Παρισιού. Έκτοτε, ο Δουμάς βρίσκεται θαμμένος δίπλα σε σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Βικτόρ Ουγκώ, ο Εμίλ Ζολά και η Μαρί Κιουρί.

Ιστορικό πλαίσιο της εποχής του Δουμά

Ποιες ήταν, όμως, οι συνθήκες της εποχής που ανέδειξαν τον Δουμά προσδίδοντάς του αξεπέραστο κύρος στο βάθος των αιώνων; Βρισκόμαστε στη Γαλλία των αρχών του 19ου αιώνα. Μία Γαλλία που χαρακτηρίζεται από έντονες πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές. Οι επαναστάσεις δεν έχουν τέλος τη στιγμή που ένα νέο κοινωνικό σκηνικό διαμορφώνεται στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, η επιστημονική πρόοδος οδηγεί σε άνευ προηγουμένου αλλαγές τροφοδοτώντας την καλλιτεχνική δημιουργία και, κυρίως, τη λογοτεχνία.

Πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία του 19ου αιώνα
Οι συγγραφικές δημιουργίες του Δουμά είναι εμπνευσμένες από τις πολιτικές αναταραχές στη Γαλλία του 19ου αιώνα
Πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία του 19ου αιώνα

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τις πολιτικές ανακατατάξεις, την περίοδο αυτή έλαβαν χώρα σημαντικά γεγονότα φέρνοντας στην εξουσία διαφορετικά καθεστώτα. Το πρώτο από τα γεγονότα αυτά ήταν η Παλινόρθωση της Δυναστείας των Βουρβόνων το 1814. Έτσι, εκδιώχθηκε ο Ναπολέων Βοναπάρτης, ο οποίος είχε αναλάβει την εξουσία μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Στη συνέχεια, το 1830, έλαβε χώρα η Ιουλιανή Επανάσταση, με την οποία ανέβηκε στον θρόνο ο Λουδοβίκος-Φίλιππος, Δούκας της Ορλεάνης. Με τον τρόπο αυτό, πραγματοποιήθηκε η μετάβαση στην Ιουλιανή Μοναρχία, που έδινε έμφαση στη λαϊκή κυριαρχία. Η εν λόγω μοναρχία, ωστόσο, ανατράπηκε με νέα επανάσταση το 1848, γεγονός που συνέβαλε στην εγκαθίδρυση της Δεύτερης Γαλλικής Δημοκρατίας.

Έπειτα, με το πραξικόπημα του 1851, η Δεύτερη Γαλλική Δημοκρατία έδωσε τη θέση της στη Δεύτερη Γαλλική Αυτοκρατορία. Ο Λουδοβίκος Ναπολέων, λοιπόν, αυτοανακηρύχτηκε Αυτοκράτορας ως Ναπολέων Γ΄. Η αυτοκρατορία του, όμως, κατέρρευσε όταν το 1870 ξέσπασε ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος, στον οποίον η Γαλλία ηττήθηκε. Η ήττα αυτή οδήγησε, το 1871, στη δημιουργία εργατικής επαναστατικής κυβέρνησης στο Παρίσι, γνωστής ως Παρισινής Κομμούνας. Τη συγκεκριμένη απόπειρα των εργατών κατέστειλε, τέλος, ο γαλλικός στρατός αφήνοντας αιματηρό σημάδι στην Τρίτη Γαλλική Δημοκρατία (1870-1940).

Κοινωνικές εξελίξεις και ο αντίκτυπος των αλλαγών στον Δουμά

Ο Δουμάς, επομένως, έζησε κρίσιμες επαναστάσεις που προκάλεσαν την εναλλαγή των πολιτικών συστημάτων. Η εποχή του, ωστόσο, χαρακτηρίστηκε και από μία σημαντική τεχνολογική πρόοδο, μέσω της οποίας άνθισε η βιομηχανία και το εμπόριο. Αξιοσημείωτες ήταν, ακόμη, και οι αλλαγές στην κοινωνία. Η αριστοκρατία αποδυναμώθηκε ενώ παρατηρήθηκε σύγκρουση της αστικής με την εργατική τάξη. Κοινή απαίτηση των δύο τελευταίων συνιστούσε η εξασφάλιση των πολιτικών ελευθεριών και της ποιότητας ζωής. Όλες αυτές οι εξελίξεις, λοιπόν, παρείχαν στους καλλιτέχνες της εποχής υλικό για σκέψη. Συνεπώς, ο Αλέξανδρος Δουμάς, μην μπορώντας να μείνει ανεπηρέαστος, εμπνεύστηκε τις μοναδικές συγγραφικές του δημιουργίες.

Γαλλική λογοτεχνία του 19ου αιώνα

Ακολουθώντας τις διάφορες πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις του 19ου αιώνα, η λογοτεχνία της εποχής διακρίθηκε από μία ποικιλία ρευμάτων. Ειδικότερα, στο πρώτο μισό του αιώνα εμφανίστηκε ο ρομαντισμός ενώ, στη συνέχεια, αντιδρώντας στις υπερβολές του ρομαντισμού εμφανίστηκε ο ρεαλισμός. Κυριότεροι εκπρόσωποι του τελευταίου αυτού ρεύματος ήταν οι Ονορέ ντε Μπαλζάκ και Γκυστάβ Φλωμπέρ. Ένα άλλο ρεύμα, που αποτέλεσε ακραία μορφή του ρεαλισμού, ήταν ο νατουραλισμός. Το εν λόγω ρεύμα, μάλιστα, αναπτύχθηκε κυρίως με τα έργα του Εμίλ Ζολά. Περνώντας στην ποίηση, κυρίαρχη σχολή στα μισά του 19ου αιώνα ήταν ο παρνασσισμός, που επηρεάστηκε από τον Θεόφιλο Γκωτιέ. Προς τα τέλη του αιώνα, αναπτύχθηκε ο συμβολισμός, ο οποίος βασίστηκε στα Άνθη του Κακού του Σαρλ Μπωντλαίρ. Έτσι, λόγω αυτής της ποικιλίας ρευμάτων, ο 19ος αιώνας αποτέλεσε χρυσή εποχή για τη γαλλική λογοτεχνία.

Οι σύγχρονοι του Δουμά
Διάσημοι Γάλλοι συγγραφείς κορύφωσαν τη λογοτεχνική τους δημιουργία κατά τον 19ο αιώνα
Οι σύγχρονοι του Δουμά και τα έργα τους

Στο πλαίσιο, λοιπόν, της χρυσής λογοτεχνικής εποχής του 19ου αιώνα εμφανίστηκε το ιστορικό μυθιστόρημα. Το συγκεκριμένο είδος, όπως ήδη αναφέραμε, χαρακτηρίζεται από το ότι τα ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα χτίζουν το μυθιστορηματικό οικοδόμημα. Αντιπροσωπευτικά δείγματα της τεχνικής αυτής είναι μερικά από τα πιο γνωστά έργα του Βικτόρ Ουγκώ. Για παράδειγμα, στην Παναγία των Παρισίων αλλά και στους Άθλιους, το ιστορικό πλαίσιο της εποχής χρησιμοποιείται ως σκηνικό της πλοκής. Το ίδιο συμβαίνει και στο έργο Οι Σουάνοι του Ονορέ ντε Μπαλζάκ καθώς και στον Ιππότη Λαγκαρντέρ του Πωλ Φεβάλ. Άλλα χαρακτηριστικά παραδείγματα ιστορικού μυθιστορήματος είναι το Σαλαμπώ του Γκυστάβ Φλωμπέρ και Τα Μυστήρια των Παρισίων του Ευγένιου Σύη. Αδιαμφισβήτητα, συνεπώς, το ιστορικό μυθιστόρημα άνθισε κατά τον 19ο αιώνα με τα έργα του Δουμά να αποτελούν την κορύφωσή του.

Ποια είναι, επομένως, τα έργα αυτά με τα οποία ο Δουμάς έκανε το ιστορικό μυθιστόρημα δημοφιλές στο παγκόσμιο λογοτεχνικό κοινό;

Ο Δουμάς και τα έργα του
Τα τρία πιο διάσημα μυθιστορήματα του Αλέξανδρου Δουμά
Επισκόπηση των μυθιστορημάτων του Δουμά

Είναι γεγονός ότι ο Δουμάς έγραψε μερικά από τα πιο συναρπαστικά μυθιστορήματα όλων των εποχών. Από αυτά ξεχωρίζουν Οι Τρεις Σωματοφύλακες και Ο Κόμης Μοντεχρίστος. Αναλυτικότερα, Οι Τρεις Σωματοφύλακες είναι το πιο πολυδιαβασμένο έργο του Δουμά, που κυκλοφόρησε με την εφημερίδα Le Siècle το 1844. Η ιστορία, όμως, των ηρώων του συγκεκριμένου μυθιστορήματος συνεχίζεται σε δύο μεταγενέστερα έργα. Το πρώτο από αυτά είναι το Μετά Είκοσι Έτη (1845), στο οποίο η ζωή χώρισε αρχικά τους τέσσερις φίλους. Αλλά αυτοί θα ξαναενωθούν προκειμένου να υπερασπιστούν το καλό, αποδεικνύοντας τη δύναμη της φιλίας τους. Λίγο αργότερα, η τριλογία του Δουμά ολοκληρώνεται με τον Υποκόμη της Βραζελόνης, που κυκλοφόρησε από το 1847 έως το 1850. Στο εν λόγω έργο περιλαμβάνεται και Ο Άνθρωπος με το Σιδηρούν Προσωπείον, μία αξεπέραστη συγγραφική επιτυχία.

Πέρα από την τριλογία αυτή, άλλο ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, που δημιούργησε ο Αλέξανδρος Δουμάς, είναι, όπως είπαμε, Ο Κόμης Μοντεχρίστος. Πρόκειται για ένα από τα δημοφιλέστερα μυθιστορήματά του, που έγραψε με τον βοηθό του Μακέ. Το έργο κυκλοφόρησε με την εφημερίδα le Journal des débats σε τρία μέρη από το 1844 έως το 1846. Είναι, μάλιστα, εμπνευσμένο από πραγματικά γεγονότα σχετικά με τη ζωή του Πιερ Πικό.

Εκτός από τον Κόμη Μοντεχρίστο, στα πιο δημοφιλή μυθιστορήματα του Δουμά ανήκει και Η Βασίλισσα Μαργκό (1845). Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα La Presse ενώ το 1847 παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία και το ομώνυμο δράμα. Αξίζει, τέλος, να αναφερθεί Η Μαύρη Τουλίπα (1850), στην οποία, με φόντο τις πολιτικές έριδες, εκτυλίσσεται μία μοναδική ερωτική ιστορία.

Τα λιγότερο γνωστά έργα και η σύνδεσή τους με την Ελλάδα

Μπορεί, λοιπόν, με τα παραπάνω έργα ο Δουμάς να έγινε διάσημος αλλά και κάποια λιγότερο γνωστά δημιουργήματα παραμένουν αξιόλογα. Έτσι, τόσο Το χιόνι στο Σαχ-Νταγ όσο και το Άμμαλατ μπέης προκαλούν το αναγνωστικό ενδιαφέρον. Κοινό στοιχείο αυτών των μυθιστορημάτων είναι ότι τα χειρόγραφά τους εντοπίστηκαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Μάλιστα, πρόκειται για δωρεά του ίδιου του Δουμά, που σταμάτησε στην Αθήνα μετά το ταξίδι στη Ρωσία. Γοητευμένος από τους πολιτισμούς του Καυκάσου, ο συγγραφέας μετέγραψε δύο ρωσικά έργα. Ειδικότερα, Το χιόνι στο Σαχ-Νταγ, ένας ρωσικός μύθος εμπνευσμένος από τις διαφορές Τατάρων και Ρώσων, αποτελεί διασκευή έργου του Πούσκιν. Εμπνευσμένο, επίσης, από τις ιδιαιτερότητες των καυκάσιων λαών είναι και το Άμμαλατ μπέης. Στο συγκεκριμένο έργο, που αποτελεί μεταγραφή ενός μυθιστορήματος του Αλεξάντερ Αλεξάντροβιτς Μπεστούγιεφ, ο Δουμάς σκιαγραφεί τις διαφορές μουσουλμάνων και χριστιανών. Επομένως, τα έργα αυτά μπορεί να είναι μεταγραφές αλλά ο Δουμάς τα σφράγισε με το μοναδικό του ύφος.

Ο δρόμος προς τη Βαρέν
Χειρόγραφο του Δουμά που ανακαλύφθηκε στην Αθήνα και δημοπρατήθηκε στο Παρίσι τον Σεπτέμβριο του 2020

Επιπλέον, αξίζει να αναφερθεί η ιστορία ενός άλλου χειρογράφου, που αποτελεί την πρώτη έκδοση του Ο δρόμος προς τη Βαρέν. Το εν λόγω χειρόγραφο συνέταξε το 1856 ο ίδιος ο Δουμάς απευθυνόμενος στον Ιωάννη Φιλήμονα, εκδότη της εφημερίδας Αιών. Πηγή έμπνευσης του έργου αποτέλεσαν τα επεισόδια της νύχτας 20-21 Ιουνίου 1791. Πρόκειται, δηλαδή, για τη φυγή στη Βαρέν του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, της βασίλισσας Μαρίας Αντουανέτας και της οικογένειάς τους. Η φυγή αυτή, μάλιστα, θεωρήθηκε από τον Δουμά ως το σημαντικότερο γεγονός της γαλλικής ιστορίας. Τέλος, το συγκεκριμένο χειρόγραφο, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στην Αθήνα, δημοπρατήθηκε έναντι 69.850€ στο Παρίσι στις 26 Σεπτεμβρίου 2020.

Οι Τρεις Σωματοφύλακες
Οι Τρεις Σωματοφύλακες και ο ντ’ Αρτανιάν ενώνουν τις δυνάμεις τους στο πιο πολυδιαβασμένο μυθιστόρημα του Δουμά
Η πλοκή του πιο διάσημου έργου και η μεταφορά του στην οθόνη

Έχοντας παρουσιάσει τα γνωστά αλλά και τα άγνωστα έργα του Δουμά, θα εστιάσουμε τώρα στην πλοκή εκείνων που αγαπήθηκαν περισσότερο. Γι’ αυτό, θα ξεκινήσουμε από το μυθιστόρημα με το μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό, τους Τρεις Σωματοφύλακες. Εδώ, βασικός ήρωας είναι ο ντ’ Αρτανιάν παρόλο που δεν ανήκει στους τρεις σωματοφύλακες του τίτλου. Ο νεαρός αυτός από τη Γασκώνη φτάνει στο Παρίσι και ενώνει τις δυνάμεις του με τους Άθω, Πόρθο και Άραμη. Οι τέσσερίς τους, υπό το σύνθημα «Ένας για όλους, όλοι για έναν», θα έρθουν αντιμέτωποι με μια σειρά από ίντριγκες. Στόχος τους είναι να υπερασπιστούν στα μάτια του Λουδοβίκου ΙΓ΄ τη βασίλισσα Άννα την Αυστριακή, που διαβάλλει ο καρδινάλιος Ρισελιέ. Θα πάρουν μέρος, λοιπόν, σε απίστευτες περιπέτειες έχοντας απέναντί τους την Μιλαίδη ντε Γουίντερ και τον Κόμη ντε Ροσφόρ. Στην πλοκή συμμετέχουν, επίσης, ο Δούκας του Μπάκιγχαμ, εραστής της βασίλισσας, και η Κονστάνς, την οποία ερωτεύεται ο ντ’ Αρτανιάν.

Καταλήγοντας, μέσα από την ανθρωπιά των ηρώων του αγαπημένου αυτού μυθιστορήματος μικρών και μεγάλων, ο Δουμάς εξακολουθεί να μας συγκινεί. Έτσι, το θάρρος του ντ’ Αρτανιάν και η αφοσίωση των φίλων του αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για το θέατρο. Τα κατορθώματά τους έχουν, ακόμη, μεταφερθεί στον κινηματογράφο σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία. Πιο συγκεκριμένα, ξεχωρίζουν δύο παραγωγές. Μία του 1993 από την Disney σε σκηνοθεσία Stephen Herek και μία του 2011 σε σκηνοθεσία Paul WS Anderson. Αλλά σύντομα Οι Τρεις Σωματοφύλακες θα ξαναεμφανιστούν στη μεγάλη οθόνη από τη γαλλική κινηματογραφική εταιρεία Pathé. Μάλιστα, αναμένεται να κυκλοφορήσουν δύο ταινίες, οι The Three Musketeers-D’ Artagnan και The Three Musketeers-Milady. Το σενάριο έγραψαν οι Matthieu Delaporte και Alexandre de la Patellière ενώ τη σκηνοθεσία ανέλαβε ο Martin Bourboulon. Τέλος, η ιστορία των τριών σωματοφυλάκων προβλήθηκε και στην τηλεόραση. Πρόκειται για τη σειρά The Musketeers (2014-2016) των Jessica Pope και Adrian Hodges για το BBC.

Ο Κόμης Μοντεχρίστος
Η διαχρονικότητα του Κόμη Μοντεχρίστο αποδεικνύεται από το πλήθος των μεταφράσεων που κυκλοφορούν
Ηθικοπλαστικό μήνυμα στον πολυδιασκευασμένο Κόμη Μοντεχρίστο

Ένα ακόμη μυθιστόρημα του Δουμά που αγαπήθηκε από το κοινό είναι Ο Κόμης Μοντεχρίστος. Στο έργο αυτό ο Εντμόντ Νταντές, ένας νεαρός ναυτικός, κατηγορείται για συνωμοσία από τους ζηλόφθονες «φίλους» του. Έτσι, φυλακίζεται άδικα για δεκατέσσερα χρόνια στον πύργο του Ιφ. Καταφέρνει, όμως, να αποδράσει και να ανακαλύψει στο νησί Μοντεχρίστο το θησαυρό που του αποκάλυψε ο συγκρατούμενός του, γερο-αβά Φαριά. Στη συνέχεια, ως Κόμης Μοντεχρίστος πλέον, πηγαίνει στο Παρίσι με σκοπό να εκδικηθεί τα άτομα που αδίκως τον κατηγόρησαν.

Συμπερασματικά, με την ιστορία του Νταντές, ο Δουμάς μάς προβληματίζει για τη δικαιοσύνη, την εκδίκηση και τα όριά τους. Καυτηριάζοντας την ανηθικότητα εκείνης της περιόδου, δημιούργησε ένα από τα πιο κλασικά μυθιστορήματα όλων των εποχών. Η διαχρονικότητά του, άλλωστε, αποδεικνύεται από το πλήθος τόσο των μεταφράσεων που κυκλοφορούν όσο και των ταινιών που έχουν γυριστεί. Η πιο πρόσφατη από αυτές είναι η παραγωγή του 2002 σε σκηνοθεσία Kevin Reynolds και σενάριο Jay Wolpert.

Ο Άνθρωπος με το Σιδηρούν Προσωπείον
Ο θρύλος του Ανθρώπου με τη Σιδερένια Μάσκα αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον κινηματογράφο
Ο Άνθρωπος με το Σιδηρούν Προσωπείον και η ταυτότητά του

Μία άλλη επιτυχία του Δουμά είναι Ο Άνθρωπος με το Σιδηρούν Προσωπείον. Πρόκειται στην ουσία για τον πιο γνωστό πολιτικό κρατούμενο στην ιστορία της Γαλλίας. Το μυστήριο γύρω από την ταυτότητά του έγινε αιτία πολλών υποθέσεων εμπνέοντας, ταυτόχρονα, ένα πλήθος συγγραφέων.

Στη δική του εκδοχή, ο Δουμάς υποστηρίζει ότι ο άντρας με τη σιδερένια μάσκα ήταν δίδυμος αδερφός του Λουδοβίκου ΙΔ’. Την ίδια άποψη είχε εκφράσει και ο Βολταίρος, ο οποίος φυλακίστηκε στη Βαστίλη το 1717. Εκεί, άκουσε την ιστορία του κρατουμένου που φορούσε συνεχώς μάσκα. Μάλιστα, ο Βολταίρος ισχυρίστηκε ότι η συγκεκριμένη μάσκα ήταν σιδερένια και όχι από μαύρο βελούδο, όπως πίστευαν μέχρι τότε.

Οι εν λόγω εικασίες, λοιπόν, σε συνδυασμό με την τεταμένη ατμόσφαιρα της εποχής στη Γαλλία γέννησαν έναν θρύλο. Το ενδιαφέρον για τον θρύλο αυτό παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα ενώ έχει αποτελέσει και το θέμα πολλών ταινιών. Η πρώτη από αυτές προβλήθηκε στη μεγάλη οθόνη το 1909. Τέλος, διάσημη κινηματογραφική μεταφορά παραμένει και Ο Άνθρωπος με τη Σιδερένια Μάσκα του 1998 σε σενάριο και σκηνοθεσία Randall Wallace.

Καρικατούρα του Δουμά
Ο Δουμάς κατηγορήθηκε έντονα από τους επικριτές του χωρίς, όμως, να χάσει την αγάπη του κοινού
Κριτικές και φήμες για τον Δουμά

Ο συνδυασμός ιστορίας και μύθου, που διακρίνει τα έργα του, κέρδισε την αγάπη του κοινού. Με αυτόν τον τρόπο, ο Δουμάς έγινε δημοφιλής σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, δέχτηκε έντονη κριτική από τους αντιπάλους του. Οι κατηγορίες εναντίον του αφορούσαν κυρίως τη χρήση συνεργατών για τη συγγραφή των έργων του.

Ο πιο σημαντικός από αυτούς ήταν ο Μακέ, καθώς μαζί επεξεργάστηκαν την υπόθεση των σπουδαιότερων μυθιστορημάτων. Οι συνεργάτες του, δηλαδή, έχοντας κάνει ιστορική έρευνα τού παρουσίαζαν διάφορα προσχέδια. Πάνω σε αυτά, ο Δουμάς, χρησιμοποιώντας την αστείρευτη φαντασία του, έχτιζε την πλοκή των έργων του. Η συγκεκριμένη μέθοδος, όμως, βρέθηκε στο στόχαστρο των επικριτών του. Αναλυτικότερα, πολλοί υποστήριξαν ότι ο Δουμάς έβαζε τους βοηθούς του να γράφουν τα μυθιστορήματα, τα οποία απλώς υπέγραφε στο τέλος. Κάποιοι επικριτές του, μάλιστα, ισχυρίστηκαν ότι το μόνο που ίσως έκανε ήταν να προσθέτει ή να αφαιρεί λίγες γραμμές. Έτσι, προσπάθησαν να τον προβάλλουν ως απατεώνα της εποχής του.

Η πιο χαρακτηριστική κριτική εναντίον του ασκήθηκε από τον Εζέν ντε Μιρκούρ. Αυτός, το 1845, εξέδωσε τον λίβελο Βιομηχανία μυθιστορημάτων Αλέξανδρος Δουμάς και Σία. Με τον εν λόγω τίτλο, υπονοούσε ότι ο Δουμάς δεν ήταν ο πραγματικός δημιουργός των μυθιστορημάτων του. Ο ίδιος ο Δουμάς, ωστόσο, δεν αρνήθηκε την ύπαρξη συνεργατών αν και τα ονόματά τους δεν αναφέρθηκαν σε κανένα έργο. Το σίγουρο πάντως είναι ότι τα έργα αυτά, είτε τα έγραψε με τους συνεργάτες του είτε όχι, γνώρισαν σημαντική επιτυχία. Ο Δουμάς, επομένως, παρά τις επικρίσεις, διατήρησε τη δημοτικότητά του και θεωρήθηκε ένας εκ των κορυφαίων συγγραφέων όλων των εποχών.

Η λέσχη Δουμάς ή Η σκιά του Ρισελιέ
Οι Τρεις Σωματοφύλακες του Δουμά αποτελούν το κλειδί του μυθιστορήματος του Ρεβέρτε
Αλέξανδρος Δουμάς: πηγή έμπνευσης της παγκόσμιας λογοτεχνίας

Όντας, λοιπόν, διαχρονικά κορυφαίος, ο Δουμάς ξεπέρασε τα σύνορα της Γαλλίας εμπνέοντας πολλούς νεώτερους συγγραφείς. Έτσι, δημιουργήθηκαν μοναδικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ένα από αυτά είναι Η λέσχη Δουμάς ή Η σκιά του Ρισελιέ (1993) του Ισπανού συγγραφέα και δημοσιογράφου Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε. Μάλιστα, στο εν λόγω έργο ο Ρεβέρτε ξεδιπλώνει όλο το αφηγηματικό του ταλέντο προκειμένου να σαγηνεύσει τους αναγνώστες του. Γι’ αυτό, δανειζόμενος στοιχεία από το κλασικό μυθιστόρημα, τις ιστορίες μυστηρίου και τις περιπετειώδεις επιφυλλίδες συνθέτει μια συναρπαστική πλοκή.

Το συγκεκριμένο δημιούργημα της ισπανικής πεζογραφίας ξεκινά με τον θάνατο ενός συλλέκτη σπάνιων βιβλίων, δίπλα στον οποίον εντοπίζεται ένα σημείωμα. Στο σημείωμα αυτό γίνεται αναφορά στους Τρεις Σωματοφύλακες καθιστώντας, έτσι, το έργο του Δουμά το κλειδί του μυθιστορήματος του Ρεβέρτε. Βασικός ήρωας στο εν λόγω μυθιστόρημα είναι ο Λούκας Κόρσο, ένας κυνηγός παλαιών βιβλίων για λογαριασμό άλλων. Αυτός αναζητεί, λοιπόν, ένα χειρόγραφο, που αποτελεί κεφάλαιο των Τριών Σωματοφυλάκων, με τίτλο Το κρασί του Ανζού. Η εξαφάνιση του χειρογράφου συνδέεται, ακόμη, με την απώλεια ενός δεύτερου βιβλίου με τίτλο Εννέα πόρτες του βασιλείου των σκιών. Ο Κόρσο, επομένως, αναλαμβάνει μια διπλή αποστολή. Προσπαθεί να βρει το σπάνιο χειρόγραφο αλλά και να εξιχνιάσει την απώλεια του παράξενου βιβλίου, που κάηκε το 1667. Η έρευνα αυτή, όμως, αποδεικνύεται επικίνδυνη, καθώς έρχεται αντιμέτωπος με αρχεία της Ιερής Εξέτασης και απαγορευμένα βιβλία.

Συμπερασματικά, με αφετηρία το βιβλίο του Δουμά, ο Ρεβέρτε δημιούργησε ένα μυθιστόρημα-σημείο αναφοράς για τη λογοτεχνία μυστηρίου παγκοσμίως. Το μυθιστόρημά του, τέλος, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1999 με την ταινία Η Ένατη Πύλη του Ρομάν Πολάνσκι.

Ο Δουμάς στο Πάνθεον του Παρισιού
Σε αναγνώριση της προσφοράς του, η σορός του Δουμά μεταφέρθηκε στο Πάνθεον του Παρισιού δίπλα στους Βικτόρ Ουγκώ και Εμίλ Ζολά
Το συγγραφικό ταλέντο του Δουμά και η προσφορά των έργων του

Καταλήγοντας, αδιαμφισβήτητη παραμένει η αγάπη του κοινού για τα μυθιστορήματα του Δουμά όσο και αν τον κατηγόρησαν οι επικριτές του. Άλλωστε, είναι γνωστή η ικανότητά του να δημιουργεί πρωτότυπες και ευφάνταστες ιστορίες από διάφορα γεγονότα. Αξίζει, επίσης, να αναφερθεί η ταχύτητα συγγραφής του. Εμπνευσμένος από το οτιδήποτε, ο Δουμάς έγραφε γρηγορότερα από τον καθένα την ιστορία που είχε ήδη ολοκληρώσει στο μυαλό του. Εύλογα, επομένως, είναι ο δέκατος τέταρτος πιο μεταφρασμένος συγγραφέας στον κόσμο προκαλώντας τον θαυμασμό του κοινού μέχρι σήμερα. Έτσι, δίκαια θεωρείται ότι άφησε ανεξίτηλο σημάδι στη γαλλική πεζογραφία ενώ κατοχύρωσε και μία θέση στο πάνθεον της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Βιβλιογραφία:


Διαβάστε περισσότερα αφιερώματα λογοτεχνίας εδώ

Πηγή