Φέτος το καλοκαίρι, ο Γιώργος Νανούρης καταπιάνεται με την αρχαία τραγωδία «Ιφιγένεια η εν Ταύροις» του Ευριπίδη, σε μετάφραση Γιώργου Ιωάννου. Πρόκειται για την παρθενική του «κάθοδο» σκηνοθετικά στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, όπου παρευρέθηκαν  14.500 θεατές σε τρεις ημέρες. Ένας δυνατός και εξαιρετικά ενορχηστρωμένος θίασος συγκροτεί την παράσταση, η οποία ταξιδεύει έως τα τέλη Σεπτεμβρίου σε ανοιχτά θέατρα της χώρας.

Ιφιγένεια η εν Ταύροις | Το έργο του Ευριπίδη


Η Ιφιγένεια η εν Ταύροις ανήκει στα όψιμα έργα του τραγικού ποιητή. Η διδασκαλία της τοποθετείται περίπου στο 412 π.Χ.

Η τραγωδία ξεκινά με την Ιφιγένεια να διηγείται γεγονότα που εκτείνονται από τον Πέλοπα, μέχρι και τη δική της μοίρα. Πλέον, αφού με τη θεϊκή παρέμβαση της Άρτεμης σώθηκε από τη θυσία που την προόριζε ο πατέρας της, μεταφέρθηκε στην Ταυρίδα, όπου ως ιέρεια θυσιάζει όλους τους ξένους που φτάνουν στη χώρα, χωρίς όμως – όπως διευκρινίζει ο ποιητής- να απλώνει το χέρι της την ώρα της σφαγής.  Ένα δυσοίωνο όνειρο που θα δει όμως, θα την συνταράξει και θα νομίσει πως ο αδερφός της, Ορέστης, είναι πια νεκρός και θα θελήσει να του προσφέρει χοές.

Λένα Παπαληγούρα, Χορός
«Ο σκηνοθέτης ενορχήστρωσε άψογα τον χορό ως ένα ενεργό, ενσωματωμένο στη δράση κύτταρο με συναισθηματική εμπλοκή στα δρώμενα.»

Ωστόσο, φτάνουν στο ιερό της Άρτεμης ο Ορέστης με τον Πυλάδη. Οι δύο αδερφικοί φίλοι βρίσκονται στην Ταυρίδα ύστερα από χρησμό του Απόλλωνα για να πάρουν στην Αττική το ξόανο της Άρτεμης ως αντάλλαγμα για την απαλλαγή του Ορέστη από τις Ερινύες που δεν δέχτηκαν την απόφαση του Αρείου Πάγου και εξακολουθούν να τον κατατρύχουν. Το κεντρικό δραματικό γεγονός που αφορά στην ανακάλυψη και σύλληψη των δύο ξένων θα ανακοινώσει ένας βοσκός. Η Ιφιγένεια ωστόσο, αγνοώντας την ταυτότητα των ξένων, ετοιμάζεται να τους θυσιάσει. Μαθαίνοντας όμως ότι κατάγονται από το Άργος, θα επιδιώξει να μεταφερθεί γράμμα της στην πατρίδα, με αντάλλαγμα να σώσει τη ζωή ενός από τους δύο για να το παραδώσει.

«Είναι βαριά η ζωή για τους θνητούς,
όταν μες στην ευτυχία
η δυστυχία τους βρίσκει»

Ακολουθεί η αναγνώριση των δύο αδελφών, που θα επιτευχθεί με μια σχετική καθυστέρηση αλλά και βαθμιαία, περνώντας από στάδια ισχυρής αμφιβολίας από τη μεριά και των δύο. Η σκηνή αυτή καταλαμβάνει μεγάλο τμήμα του έργου, αποκαλύπτοντας τη θεατρική δεξιοτεχνία του ποιητή αλλά και την υποδειγματική τεχνική του. Την αναγνώριση θα διαδεχθεί σκηνικά η «σκευωρία». Τα δύο αδέλφια θα καταστρώσουν το σχέδιο διαφυγής τους από τη χώρα. Έντεχνα η Ιφιγένεια θα ξεγελάσει τον βασιλιά της Ταυρίδας Θόα, λέγοντάς του ότι πρέπει να πάει μόνη της στην ακρογιαλιά για να καθαρίσει το άγαλμα της Άρτεμης και τους αιχμαλώτους από το μίασμα της μητροκτονίας. Όμως, ο αγγελιαφόρος έρχεται και ενημερώνει τον Θόα ότι όλα αυτά ήταν τέχνασμα, καθώς οι τρεις νέοι με το ιερό ξόανο επιβιβάζονται στο πλοίο, ενώ ο βασιλιάς αμέσως προστάζει να τους κυνηγήσουν.

Η θεά Αθηνά ως από μηχανής θεός θα επιφέρει τη λύση του δράματος, προβλέποντας το μέλλον και προαναγγέλοντας κάποιους θεσμούς σχετικά με την Αττική. Ο Ορέστης θα πρέπει να ιδρύσει έναν ναό στις Αλές όπου θα στηθεί και θα λατρεύεται το ξόανο της Άρτεμης, ενώ το έθιμο που θα πρέπει να καθιερωθεί είναι να χαράζουν κάθε χρόνο την ημέρα της γιορτής της θεάς έναν άντρα στον λαιμό ως ενθύμιο της θυσίας απ’ την οποία γλίτωσε ο ίδιος. Η Ιφιγένεια θα συνεχίσει να είναι ιέρεια της Άρτεμης στη Βραυρώνα, ενώ τέλος, ο Ορέστης θα πρέπει να πάρει από την χώρα των Ταύρων τις γυναίκες του Χορού. Η ρήση της Αθηνάς ολοκληρώνεται με την εντολή τα δυο αδέλφια να απομακρυνθούν από την χώρα αυτή, αλλά και ότι ο Θόας δεν πρέπει να οργίζεται.

Νοσταλγία για την πατρίδα και Εξορία στην χώρα των Ταύρων

Τι σημαίνει να είσαι εξόριστος και ξένος; Πώς ξεφεύγει ο άνθρωπος από το παρελθόν και τη μοίρα του; Μέσα στα συντρίμμια του Πελοποννησιακού Πολέμου, σε μια περίοδο κρίσης, ο Ευριπίδης γράφει την Ιφιγένεια εν Ταύροις, εξυμνώντας το μεγαλείο της αδερφικής αγάπης και τις μεγάλες αξίες που βλέπει να χάνονται. Ο ποιητής στρέφεται ενάντια των θεών στο όνομα των οποίων εκτελούνται απάνθρωπες πράξεις και αρνείται το ρόλο αυτό των θεών και την εκδικητικότητά τους. Αποστρέφεται την ανθρωποθυσία ως μέσον ικανοποίησης των θεών, αναδεικνύοντας την ειρήνευση και την ισορροπία που χαρακτηριστικά θα αποδώσει η -από μηχανής- θεά Αθηνά.

Πυγμαλίων Δαδακαρίδης στην «Ιφιγένεια η εν Ταύροις»
Ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης και ο Χορός στην «Ιφιγένεια η εν Ταύροις» του Ευριπίδη

Το θέμα της εξορίας και της νοσταλγίας για την πατρίδα διατρέχει ολόκληρο το έργο. Τόσο η ίδια η Ιφιγένεια, όσο και ο Χορός που αποτελείται από Ελληνίδες αιχμάλωτες, εκπροσωπούν τις θεματικές αυτές, γύρω από τις οποίες περιστρέφονται τα κύρια δραματικά γεγονότα. Η εξορία όμως, εκτός από το κυριολεκτικό επίπεδο και την απομάκρυνση των ηρώων από την Ελλάδα, συναντάται και σε συναισθηματικό επίπεδο στον Ορέστη. Ο Ευριπίδης, εν αντιθέσει με τους προγενέστερούς του τραγικούς, αρνείται να αποδεχθεί τον θεό που συγχωρεί την ανόσια πράξη της μητροκτονίας, παρουσιάζοντας έναν Ορέστη χωρικά και συναισθηματικά «εξόριστο», ανίκανο να βρει γαλήνη από τις Ερινύες και να ισορροπήσει ψυχικά μέσα στο χάος που τον κυριεύει.

«Ποιος άραγε θεός, θνητός ή θαυμα, 
θ’ανοίξει το φραγμένο δρόμο,
και λύτρωση θα φέρει απ’τα δεινά
σε μας τους δυο Ατρείδες που απομείναμε;»

Σκηνοθετικά, ο Γιώργος Νανούρης, εκμεταλλευόμενος αυτούς τους θεματικούς «πυλώνες», έχτισε μια παράσταση γεμάτη αλήθεια, ρεαλισμό και λυρισμό. Η ποιητική και μεστή μετάφραση του Γιώργου Ιωάννου συντέλεσε τα μέγιστα σε αυτή την καθ’όλα προσεγμένη και ορθά δομημένη ατμόσφαιρα και στην ανάδειξη των περίτεχνων στίχων του Ευριπίδη.

Ο σκηνοθέτης ενορχήστρωσε άψογα τον χορό ως ένα ενεργό, ενσωματωμένο στη δράση κύτταρο με συναισθηματική εμπλοκή στα δρώμενα. Όπως παρατηρεί και ο Lesky, «Ο χορός παίρνει μέρος στο θρήνο». Έτσι λοιπόν, πονάει στο άκουσμα ότι οι κάτοικοι των Ταύρων ετοιμάζονται να συλλάβουν τους τρεις Έλληνες και συμπάσχει με την Ιφιγένεια στην ερμηνεία του ονείρου της για τον πιθανό θάνατο του Ορέστη. Η τελική λύση όμως της θεάς Αθηνάς για την επιστροφή των αιχμάλωτων αυτών Ελληνίδων στην πατρίδα θα οδηγήσει στη λύτρωση από την επώδυνη εξορία τους.

Κορυφαία του χορού είναι η Κίττυ Παϊτατζόγλου, που με συνέπεια και αμεσότητα εκπροσωπεί ολόκληρο τον χορό, συνομιλώντας με τους ήρωες της τραγωδίας. Συνολικά, οι Νικόλ Κουνενιδάκη, Μαρία Κωνσταντά, Άννα Κωνσταντίνου, Δανάη Πολίτη, Βιβή Συκιώτη και Αρετή Τίλη που απαρτίζουν τον χορό, επιδεικνύουν τις ξεχωριστές φωνητικές, κινησιολογικές αλλά και υποκριτικές ικανότητές τους τόσο ατομικά όσο και στο πλαίσιο ενός αδιάρρηκτου συνόλου.

Ιφιγένεια με ρεαλισμό και συναισθηματική «εγγύτητα»

Η ένταση στα λυρικά μέρη αλλά και σε όλα τα «επεισόδια» -ειδικά στη σκηνή της αναγνώρισης των δύο αδερφών, Ιφιγένεια και Ορέστη, – υφαίνεται με μια άρτια σκηνοθετική οπτική που υπογραμμίζει τη δύναμη του αριστοτεχνικού ευριπίδειου λόγου. Οι ήρωες δεν αρκούνται στη γλαφυρή περιγραφή των συναισθημάτων τους σε λεκτικό επίπεδο. Η ουσία των λόγων τους μετατρέπεται σε σωματική επαφή, αγγίζονται, εκφράζονται, μακριά από ψυχρές και αποστασιοποιημένες σκηνικές «αποτυπώσεις», προσδίδοντας την απαραίτητη συναισθηματική «εγγύτητα». Ο Γιώργος Νανούρης αναγνωρίζει τη λύτρωση που προκαλεί στους θεατές η εν λόγω σκηνή και, πολύ περισσότερο, προσεγγίζει με τον απαραίτητο ρεαλισμό που αρμόζει στον Ευριπίδη την ανάλυση της ανθρώπινης φύσης, των ενστίκτων, των κινήτρων και των παθών της.

Νίκος Ψαρράς - Ιφιγένεια η εν Ταύροις
Νίκος Ψαρράς – «Ιφιγένεια η εν Ταύροις» σε σκηνοθεσία Γιώργου Νανούρη

Πέραν όμως της σκηνοθετικής οπτικής, οι υποκριτικές μονάδες της παράστασης είναι εκλεκτές και εύστοχα επιλεγμένες, η κάθε μία ξεχωριστά, αλλά και ως ένα εκρηκτικό σύνολο εν γένει.

Η Λένα Παπαληγούρα συναντάται για άλλη μία φορά θεατρικά με τον Γιώργο Νανούρη, σε άλλη μία εμφανώς εποικοδομητική συνεργασία. Η Ιφιγένεια της Λένας Παπαληγούρα περνά με ακρίβεια από τις πολύπλοκες ψυχολογικές διακυμάνσεις της ηρωίδας: από την απόγνωση του πιθανού χαμού του αδερφού της, την πικρία για τα παρελθόντα περιστατικά στην Αυλίδα έως την ανείπωτη έξαρση χαράς στη σκηνή της αναγνώρισης. Παράλληλα, διατηρεί την περηφάνεια και τον δυναμισμό της ενώ, παρά τις ανθρωποθυσίες που αναγκάζεται να κάνει για χάρη της Άρτεμης, η ανθρωπιά και η συμπόνια δεν την εγκαταλείπουν. Σε μια από τις ωριμότερες ερμηνείες της, η Λένα Παπαληγούρα συναντά την τραγική αυτή ηρωίδα, φωτίζοντας με τρόπο άμεσο άκομη και τις πιο «δύσβατες» πτυχές του ρόλου.

«Ο Γιώργος Νανούρης […] προσεγγίζει με τον απαραίτητο ρεαλισμό που αρμόζει στον Ευριπίδη την ανάλυση της ανθρώπινης φύσης, των ενστίκτων, των κινήτρων και των παθών της..»

Ο Ορέστης του Μιχάλη Σαράντη, μακριά από φαμφάρες και υπερβολές, συνιστά ένα αριστοτεχνικό συνδυασμό υψηλής υποκριτικής και σωματικότητας. Η συναισθηματική ένταση και οι ψυχικές ρωγμές μοιάζουν να διαγράφονται στο σώμα και τις εκφράσεις του με τρόπο φυσικό και ανεπιτήδευτο. Εξόριστος από πατρίδα και παραδομένος στο ανελέητο κυνηγητό των Ερινύων, με μοναδικό στήριγμα τον αδερφικό του φίλο, παλεύει να προσδιορίσει την προσωπική του βούληση, παρά τις θεϊκές παρεμβάσεις και τις αμαρτίες των άλλων που τον ώθησαν στην ανόσια μητροκτονία.

Ο Πυλάδης, ο αδελφικός φίλος του Ορέστη, ψύχραιμος, συνετός και φρονιμότερος στέκεται στο πλευρό του φίλου του και τον συμβουλεύει. Ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος υπογραμμίζει αυτά τα χαρακτηριστικά του Πυλάδη, με κορυφαία σε ένταση και συναισθηματική φόρτιση τη σκηνή του αποχαιρετιστμού των δύο φίλων- «αδελφών από αίμα».

Μιχάλης Σαράντης, Προμηθέας Αλειφερόπουλος
«Ο Πυλάδης, ο αδελφικός φίλος του Ορέστη, ψύχραιμος, συνετός και φρονιμότερος στέκεται στο πλευρό του φίλου του και τον συμβουλεύει.»

Ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης ως Γελαδάρης και αγγελιοφόρος διαθέτει σκηνικό μέγεθος, ακρίβεια και παραστατικότητα, παρά το σύντομο της παραμονής του επί σκηνής. Ο βασιλιάς Θόας είναι ο κατά τον Lesky «εύπιστος βάρβαρος που πέφτει με τυφλό ζήλο σε μια στημένη παγίδα». Δείχνει μεγάλη ευλάβεια και υποτάσσεται τυφλά στα λόγια και τις προσταγές της θεάς Αθηνάς, χωρίς όμως μεγαλοψυχία. Ο Νίκος Ψαρράς με μια στιβαρή ερμηνεία -ίσως και πέραν του δέοντος- κι ένα εύστοχο «σαρδόνιο χαμόγελο», αναδεικνύει την αλαζονική στάση ενός βασιλιά που θέσπισε την αποτρόπαια πρακτική της ανθρωποθυσίας για χάρη της θεάς Άρτεμης.

Ειρηνευτική, γαλήνια μα συνάμα αδιάλλακτη η θεά Αθηνά. Η Χάρις Αλεξίου προσδίδει στην επιφάνεια της θεάς Αθηνάς μια ξεχωριστή γλαφυρότητα που αρμόζει στην εξισορροπιστική παρέμβασή της.

Η παράσταση Ιφιγένεια η εν Ταύροις φτάνει στο μεδούλι του ευριπίδειου λόγου, με έναν δυνατό θίασο που δίνεται ψυχή τε και σώματι στις ερμηνείες του.

Τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, ενδεικτικά της κοινωνικής θέσης του κάθε χαρακτήρα, είναι λιτά και καλαίσθητα. Το σκηνικό της Μαίρης Τσαγκάρη με τον Ναό της θεάς Άρτεμης είναι επιβλητικό και ρεαλιστικό, εξόχως φωτισμένο από τον Αλέκο Γιάνναρο. Η μουσική του Άγγελου Τριανταφύλλου υπογράμμισε καίρια σημεία της παράστασης, προσδίδοντας ρυθμό τόσο στα λυρικά μέρη του χορού όσο και στα επεισόδια.

Εν κατακλείδι, ο Γιώργος Νανούρης παραδίδει μία παράσταση που σέβεται το λόγο του τραγικού ποιητή, εξαίροντας τη σημασία του να διαγράφονται οι ήρωες του Ευριπίδη με γραμμές ρεαλιστικές, που αποκαλύπτουν τα πάθη, τα ένστικτα και τις βαθύτερες επιθυμίες τους σε ένα πλαίσιο ανθρώπινο. Η παράσταση Ιφιγένεια η εν Ταύροις φτάνει στο μεδούλι του ευριπίδειου λόγου, με έναν δυνατό θίασο που δίνεται ψυχή τε και σώματι στις ερμηνείες του.

Ιφιγένεια η εν Ταύροις | Συντελεστές της παράστασης

  • Μετάφραση: Γιώργος Ιωάννου
  • Σκηνοθεσία: Γιώργος Νανούρης
  • Μουσική: Άγγελος Τριανταφύλλου
  • Φωτισμοί:Αλέκος Γιάνναρος
  • Σκηνικά: Μαίρη Τσαγκάρη
  • Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
  • Βοηθός Σκηνοθέτη: Γιώργος Παπαδάκης
  • Πρωταγωνιστούν: Λένα Παπαληγούρα | Ιφιγένεια
    Μιχάλης Σαράντης | Ορέστης
    Νίκος Ψαρράς | Θόας
    Πυγμαλίων Δαδακαρίδης | Αγελαδάρης – Αγγελιοφόρος
    Προμηθέας Αλειφερόπουλος | Πυλάδης
    Κίττυ Παϊταζόγλου | Κορυφαία Χορού
    και η Χάρις Αλεξίου στον ρόλο της Αθηνάς
    Χορός: Νικόλ Κουνενιδάκη, Μαρία Κωνσταντά, Άννα Κωνσταντίνου, Δανάη Πολίτη, Βιβή Συκιώτη, Αρετή Τίλη
  • Παραγωγή: ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ
  • Διεύθυνση παραγωγής: Θεοδώρα Καπράλου
  • Βοηθός Σκηνογράφου: Σιώσιου Κατερίνα
  • 3D σχεδ. σκηνικού: Γιώργος Κατσούγκρης
  • Κατασκευή γυναικείων κοστουμιών: by Moutaki
  • Φωτογραφίες παράσταστης: Ελίνα Γιουνανλή
  • Φωτογραφίες promo: Γιώργος Καπλανίδης
  • Artwork: Γκέλυ Καλαμπάκα
  • Επικοινωνία & Δημόσιες Σχέσεις: Όλγα Παυλάτου
  • Διαφήμιση-Social Media: Renegade Media/Ζαρκαδούλας Βασίλης

Διάρκεια παράστασης: 1 ώρα και 45 λεπτά

Trailer

Αναλυτικά η περιοδεία της παράστασης (Αύγουστος-Σεπτέμβριος)

  • ΔΕΥ 9/8 & TPI 10/8 ΚΗΠΟΘΕΑΤΡΟ Ν. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ HPAKΛEIO
  • TET 11/8 ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΩΦΙΛΗ ΦΟΡΤΕΤΖΑ PEΘYMNO
  • ΠΕΜ 12/8 ΘΕΑΤΡΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΤΑΦΡΟΥ ΧΑΝΙΑ
  • ΔΕΥ 16/8 ΘΕΑΤΡΟ ΦΡΥΝΙΧΟΣ ΔΕΛΦΟΙ
  • TΡI 17/8 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Ν. ΙΩΝΙΑΣ BΟΛΟΣ
  • TET 18/8 ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔION
  • ΠΕΜ 19/8 ΑΝΟΙΧΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΩΝ ΜΟΥΔΑΝΙΩΝ ΜΟΥΔΑΝΙΑ
  • ΠΑΡ 20/8 & ΣΑΒ 21/8 ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΟΙ
  • ΔΕΥ 23/8 ΘΕΑΤΡΟ ΑΛΤΙΝΑΛΜΑΖΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ
  • ΤΡΙ 24/8 ΘΕΑΤΡΟ ΛΟΦΟΥ ΚΙΛΚΙΣ
  • ΤΕΤ 25/8 ΑΝΟΙΧΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ
  • ΠΕΜ 26/8 ΑΝΟΙΧΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΓΑΒΑΛΙΩΤΙΣΣΑΣ ΕΔΕΣΣΑ
  • ΚΥΡ 29/8, ΔΕΥ 30/8 & ΤΡΙ 31/8 ΘΕΑΤΡΟ ΔΑΣΟΥΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
  • TET 1/9 ΚΗΠΟΘΕΑΤΡΟ ΑΛΚΑΖΑΡ ΛΑΡΙΣΑ
  • ΠΕΜ 2/9 ΘΕΑΤΡΟ ΜΟΣΧΟΠΟΔΙΟΥ ΘHBA
  • ΣΑΒ 4/9 ΔΗΜ. ΘΕΑΤΡΟ ΑΛΣΟΥΣ Δ. ΚΙΝΤΗΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ
  • ΠΑΡ 10/9 & ΣΑΒ 11/9 ΘΕΑΤΡΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΤΑΦΡΟΥ «ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ» ΡΟΔΟΣ
  • ΔΕΥ 13/9 & TPI 14/9 ΘΕΑΤΡΟ ΝΙΚΑΙΑΣ ΚΑΤΡΑΚΕΙΟ
  • Προπώληση εισιτηρίων: Viva.gr

–Βία: Καθόλου

–Γυμνό: καθόλου

Διαβάστε περισσότερες Θεατρικές Κριτικές εδώ

Πηγή